wat betekent fairtrade
Tekst Demian van der Reijden, Fotografie Marnix Foeken

Wat is Fairtrade?

De meesten van ons kennen de Fairtrade-bananen, -koffie en -chocolade. Maar wat betekent het als een product het keurmerk draagt? En hoe helpt het de boeren die zijn aangesloten bij Fairtrade gecertificeerde coöperaties? KTC beantwoordt 4 vragen over Fairtrade.

1. Wat is Fairtrade?

Het verhaal van Fairtrade begint in Nederland in 1988 als de stichting Max Havelaar wordt opgericht. Het doel? Samen de wereld eerlijker maken, met gelijke kansen voor iedereen. Max Havelaar voorziet koffie van Mexicaanse boeren van een keurmerk, waarmee ze een ‘eerlijke’ prijs garanderen. In 1993 komt cacao er als tweede productgroep bij, in 1996 en 1997 volgen respectievelijk bananen en thee. Van de vergelijkbare initiatieven in verschillende landen slaat een aantal in 1998 de handen ineen: Fairtrade International is een feit. 

Tegenwoordig zijn er tientallen verschillende Fairtrade-gecertificeerde producten. Naast voedingsmiddelen als suiker, honing, quinoa, specerijen en sinaasappelsap zijn er ook andere producten als katoen, bloemen en zelfs Fairtrade-gecertificeerd goud. Het Fairtrade-keurmerk is vertegenwoordigd in dertig landen en er zijn zo’n 1,7 miljoen boeren aangesloten bij Fairtrade-boerenorganisaties.

2. Wat doet Fairtrade voor boeren?

Fairtrade hanteert minimumprijzen, die als vangnet dienen voor te lage marktprijzen, plus een premie als extra bovenop de verkoopprijs. De inkoopprijs, waarvoor Fairtrade een eigen minimumprijs hanteert, gaat rechtstreeks naar de boer. De premie gaat naar de coöperatie waar die bij is aangesloten. Als de marktprijs hoger ligt dan de Fairtrade-minimumprijs, wordt uiteraard de marktprijs aangehouden.

Peter d’Angremond, algemeen directeur van Fairtrade Nederland: “Het krachtigste van ons werk vind ik het zorgen voor goed georganiseerde boeren. Als al het andere van Fairtrade wegvalt – minimumprijzen, premies – dan blijft dát over. Boeren zijn samen in staat veel meer te bereiken dan in hun eentje.”

Fairtrade investeert ook om ervoor te zorgen dat die coöperaties goed georganiseerd zijn: dat er een goede boekhouding is, er een goede algemene ledenvergadering wordt georganiseerd en dat individuele boeren en werknemers een stem hebben. Boeren en plantagemedewerkers zijn voor 50% mede-eigenaar van Fairtrade. Dat betekent dat ze meebeslissen over de werkwijze en toekomst van Fairtrade en een stem hebben in de hoogte van de minimumprijs.

Fairtrade boeren
Links: Kouakou Koffi Christophe, cacaoboer in Ivoorkust, rechts: N’zi N’guessan Moya Adeline Flavie, cacaoboer in Ivoorkust.

3. Krijgen aangesloten boeren goed betaald?

Zowel bij koffie als cacao en zeker bij thee, zit er een groot verschil tussen het volume dat wordt geproduceerd door Fairtrade-gecertificeerde coöperaties en het volume dat zij verkopen onder fairtradevoorwaarden

“Mensen denken weleens dat als een boer maar Fairtrade-gecertificeerd is, hij gegarandeerd goed betaald krijgt voor zijn product. Dat is een misverstand. De boer investeert om aan de regels te voldoen, maar vervolgens moet er wel vraag zijn naar zijn Fairtrade-product. Als die vraag er niet is, is de boer gedwongen zijn product tegen de reguliere prijs te verkopen”, vertelt Peter d’Angremond. “Helaas regeert bij consumenten nog vaak de wet van de laagste prijs. Dat verandert langzaam. Helaas in koffie nog het minst.” 

4. Betekent het keurmerk daadwerkelijk een 100% fairtradeproduct?

Niet helemaal. Voor enkele producten die in enorme hoeveelheden worden verhandeld, zoals cacao, hanteert Fairtrade het zogeheten ‘mass balance-principe’. Daarbij mag een fairtradeproduct worden versneden met een niet gecertificeerd product, maar toch worden verkocht onder het Fairtrade-logo. Mits er niet méér fairtradevolume verkocht wordt dan er ingekocht is. Dit principe wordt in thee ook toegepast, in koffie niet. 

Voorbeeld
Cacao komt in grote batches op de markt, waarbij alle bonen van de verschillende coöperaties door elkaar worden gemengd. Dat mass balance-principe werkt zo: klant A koopt 30 ton Fairtrade-gecertificeerde cacao en klant B koopt 70 ton niet gecertificeerde cacao. Een handelaar koopt die partijen voor ze in, maar gooit de 100 ton bij elkaar in één silo. En van die 100 ton, die dus voor 30% uit Fairtrade-gecertificeerde cacao bestaat, wordt 30 ton aan klant A geleverd en 70 ton aan klant B.

Voor beiden geldt dat 30% van hun cacao Fairtrade is. Maar klant B mag het niet als fairtradechocola verkopen, omdat daar niet de fairtradeprijs voor is betaald. Klant A mag op de chocolade die ermee wordt gemaakt wél het Fairtrade-logo plakken, omdat die klant daarvoor betaald heeft. 

Daar zit de crux van het mass balance principe: het gaat er uitsluitend om dat de klant voor een bepaald volume de fairtradeprijs betaalt en dat de boer voor datzelfde volume die fairtradeprijs krijgt – ongeacht wat er met dat volume gebeurt. Als consument kan dit principe misschien onprettig voelen, maar voor de boer maakt het uiteindelijk niets uit. Die verkoopt zijn cacao gewoon onder fairtradevoorwaarden, voor de fairtradeprijs. 

Share on

Facebook
Twitter
LinkedIn
Email
Print

WIJ DENKEN DAT JE DIT VAST OOK LEUK VINDT

Het beste van KTC in je inbox

KTC50 SPB

KTC magazine

koffieTcacao is hét lifestyle magazine dat vier keer per jaar verhalen, nieuws en trends uit de levendige specialty coffee, thee én cacaoscene dichtbij brengt met diepgaande journalistiek en een geweldig design.

LAATSTE NIEUWS

Wat betekent het als een product het Fairtrade-keurmerk draagt? 4 vragen over Fairtrade beantwoord.

Van stijlvolle koffiezaken tot hippe lunchrooms: voor goede specialty coffee ben je bij deze hotspots in Brugge op het juiste adres.

In mei lanceerde Lelit twee limited editions van de MaraX en Bianca. Voor KTC is dit een mooie gelegenheid om in gesprek te gaan met sales director Cristina Uzzi.